(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 052

॥ శ్రీః ॥
6.52. అధ్యాయః 052
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
భీష్మార్జునయోర్యుద్ధం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 6-52-0x(4115)(40786)
ఏవం వ్యూఢేష్వనీకేషు మామకేష్వితరేషు చ ।
కథం ప్రహరతాం శ్రేష్ఠాః సంప్రహారం ప్రచక్రిరే ॥ 6-52-1(40787)
సంజయ ఉవాచ। 6-52-2x(4116)
తథా వ్యూఢేష్వనీకేషు సన్నద్ధరుచిరధ్వజాః।
`తావకాః పాండవైః సార్ధం యథాఽయుధ్యంత తచ్ఛృణు।'
అపారమివ సందృశ్య సాగరప్రతిమం బలం ॥ 6-52-2(40788)
తేషాం మధ్యే స్థితో రాజన్పుత్రో దుర్యోధనస్తవ ।
అబ్రవీత్తావకాన్సర్వాన్యుద్ధ్యధ్వమితి దంశితాః ॥ 6-52-3(40789)
తే మనః క్రూరమాధాయ సమభిత్యక్తజీవితాః ।
పాండవానభ్యవర్తంత సర్వ ఏవోచ్ఛ్రితధ్వజాః ॥ 6-52-4(40790)
తతో యుద్ధం సమభవత్తుములం రోమహర్షణం।
తావకానాం పరేషాం చ వ్యతిషక్తరథద్విపం ॥ 6-52-5(40791)
ముక్తాస్తు రథిభిర్బాణా రుక్మపుంఖాః సుతేజితాఃక ।
సన్నిపేతురకుంఠాగ్రా నాగేషు చ హయేషు చ ॥ 6-52-6(40792)
తథా ప్రవృత్తే సంగ్రామే ధనురుద్యంయ దంశితః ।
అభిపత్య మహాబాహుర్భీష్మో భీమపరాక్రమః ॥ 6-52-7(40793)
సౌభద్రే భీమసేనే చ సాత్యకౌ చ మహారథే ।
కైకేయే చ విరాటే చ ధృష్టద్యుంనే చ పార్షతే ॥ 6-52-8(40794)
ఏతేషు నరవీరేషు చేదిమత్స్యేషు చాభిభూః ।
వవర్ష శరవర్షాణి వృద్ధః కురుపితామహః ॥ 6-52-9(40795)
అభిద్యత తతో వ్యూహస్తస్మిన్వీరసమాగమే।
సర్వేషామేవ సైన్యానామాసీద్వ్యతికరో మహాన్ ॥ 6-52-10(40796)
సాదినో ధ్వజినశ్చైవ హతప్రవరవాజినః ।
విప్రద్రుతరథానీకాః సమపద్యంత పాండవాః ॥ 6-52-11(40797)
అర్జునస్తు నరవ్యాఘ్రో దృష్ట్వా భీష్మం మహారథం ।
వార్ష్ణేయమబ్రవీత్క్రుద్ధో యాహి యత్ర పితామహః ॥ 6-52-12(40798)
ఏష భీష్మః సుసంక్రుద్ధో వార్ష్ణేయ మమ వాహినీం ।
నాశయిష్యతి సువ్యక్తం దుర్యోధనహితే రతః ॥ 6-52-13(40799)
ఏష ద్రోణః కృపః శల్యో వికర్ణశ్చ జనార్దన ।
ధార్తరాష్ట్రాశ్చ సహితా దుర్యోధనపురోగమాః ॥ 6-52-14(40800)
పాంచాలాన్నిహనిష్యంతి రక్షితా దృఢధన్వనా ।
సోఽహం భీష్మం వధిష్యామి సైన్యహేతోర్జనార్దన ॥ 6-52-15(40801)
తమబ్రవీద్వాసుదేవో యత్తో భవ ధనంజయ।
ఏష త్వాం ప్రాపయిష్యామి పితామహరథం ప్రతి ॥ 6-52-16(40802)
ఏవముక్త్వా తతః శౌరీ రథం తం లోకవిశ్రుతం ।
ప్రాపయామాస భీష్మస్య రథం ప్రతి జనేశ్వర ॥ 6-52-17(40803)
చలద్బహుపాతకేన బలాకావర్ణవాజినా ।
సముచ్ఛ్రితమహాభీమనదద్వానరకేతునా ॥ 6-52-18(40804)
మహతా మేఘనాదేన రథేనామితతేజసా ।
వినిఘ్నన్కౌరవానీకం శూరసేనాంశ్చ పాండవః ॥ 6-52-19(40805)
ప్రాయాచ్ఛరణదః శీఘ్రం సుహృదాం హర్షవర్ధనః ।
తమాపతంతం వేగేన ప్రభిన్నమివ వారణం ॥ 6-52-20(40806)
త్రసయనతం రణే శూరాన్మర్దయంతం చ సాయకైః ।
సైంధవప్రముఖైర్గుప్తః ప్రాచ్యసౌవీరకేకయైః ।
సహసా ప్రత్యుదీయాయ భీష్మః శాంతనవోఽర్జునం ॥ 6-52-21(40807)
కో హి గాండీవధన్వానమన్యః కురుపితామహాత్।
ద్రోణవైకర్తనాభ్యాం వా రథీ సంయాతుమర్హతి ॥ 6-52-22(40808)
తతో భీష్మో మహారాజ సర్వలోకమహారథః ।
అర్జునం సప్తతసప్తత్యా నారాచానాం సమాచినోత్ ॥ 6-52-23(40809)
ద్రోణశ్చ పంచవింశత్యా కృపః పంచాశతా శరైః।
దుర్యోధనశ్రతుఃషష్ట్యా శల్యశ్చ నవభిః శరైః ॥ 6-52-24(40810)
సైంధవో నవభిశ్చైవ శకునిశ్చాపి పంచభిః ।
వికర్ణో దశభిర్భల్లై రాజన్వివ్యాధ పాండవం ॥ 6-52-25(40811)
స తైర్విద్ధో మహేష్వాసః సమంతాన్నిశితైః శరైః।
న వివ్యథే మహాబాహుర్భిద్యమాన ఇవాచలః ॥ 6-52-26(40812)
స భీష్మం పంచవింశత్యా కృపం చ నవభిః శరైః ।
ద్రోణం షష్ట్యా నరవ్యాఘ్రో వికర్ణం చ త్రిభిః శరైః ॥ 6-52-27(40813)
శల్యం చైవ త్రిభిర్బాణై రాజానం చైవ పంచభిః ।
ప్రత్యవిధ్యదమేయాత్మా కిరీటీ భరతర్షభ ॥ 6-52-28(40814)
తం సాత్యకిర్విరాటశ్చ ధృష్టద్యుంనశ్చ పార్షతః।
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ పరివవ్రుర్ధనంజయం ॥ 6-52-29(40815)
తతో ద్రోణం మహేష్వాసం గాంగేయస్య ప్రియే రతం।
అభ్యవర్తత పాంచాల్యః సంయుక్తః సహ సోమకైః ॥ 6-52-30(40816)
భీష్మస్తు రథినాం శ్రేష్ఠో రాజన్వివ్యాధ పాండవం।
అశీత్యా నిశితైర్బాణైస్తతోఽక్రోశంత పాండవాః ॥ 6-52-31(40817)
తేషాం తు నినదం శ్రుత్వా సహితానాం ప్రహృష్టవత్।
ప్రవివేశ తతో మధ్యం నరసింహః ప్రతాపవాన్ ॥ 6-52-32(40818)
తేషాం మహారథానాం స మధ్యం ప్రాప్య ధనంజయః।
చిక్రీడ ధనుషా రాజఁల్లక్షం కృత్వా మహారథాన్ ॥ 6-52-33(40819)
`క్షత్రియాణాం శిరాంస్యుగ్రైః కృంతఞ్శస్త్రైర్మహారథః ।
శూన్యాన్కృత్వా రథోపస్థాన్వ్యచరత్ఫల్గునస్తదా ।' 6-52-34(40820)
తతో దుర్యోధనో రాజా భీష్మమాహ జనేశ్వరః ।
పీడ్యమానం స్వకం సైన్యం దృష్ట్వా పార్థేన సంయుగే ॥ 6-52-35(40821)
ఏష పాండుసుతస్తాత కృష్ణేన సహితో బలీ।
యతతాం సర్వసైన్యానాం మూలం నః పరికృంతతి।
త్వయి జీవతి గాంగేయ ద్రోణే చ రథినాం వరే ॥ 6-52-36(40822)
త్వత్కృతే చైవ కర్ణోఽపి న్యస్తశస్త్రో విశాంపతే।
న యుధ్యతి రణే పార్థాన్హితకామః సదా మమ।
స తథా కురు గాంగేయ యథా హన్యేత ఫల్గునః ॥ 6-52-37(40823)
ఏవముక్తస్తతో రాజన్పితా దేవవ్రతస్తవ।
ధిక్ క్షాత్రం ధర్మమిత్యుక్త్వా ప్రాయాత్పార్థం రథం ప్రతి ॥ 6-52-38(40824)
ఉభౌ శ్వేతహయౌ రాజన్సంసక్తౌ ప్రేక్ష్య పార్థివాః ।
సింహనాదాన్భృశం చక్రుః శంఖాందధ్ముశ్చ మారిషత ॥ 6-52-39(40825)
ద్రౌణిర్దుర్యోధనశ్చైవ వికర్ణశ్చ తవాత్మజః ।
పరివార్య రణే భీష్మం స్థితా యుద్ధాయ మారిష ॥ 6-52-40(40826)
తథైవ పాండవాః సర్వే పరివార్య ధనంజయం ।
స్థితా యుద్ధాయ మహతే తతో యుద్ధమవర్తత ॥ 6-52-41(40827)
గాంగేయస్తు రణే పార్థమానర్చ్ఛన్నవభిః శరైః ।
తమర్జునః ప్రత్యవిధ్యద్దశభిర్మర్మభేదిభిః ॥ 6-52-42(40828)
తతః శరసహస్రేణ సుప్రయుక్తేన పాండవః ।
అర్జునః సమరశ్లాఘీ భీష్మస్యావారయద్దిశః ॥ 6-52-43(40829)
శరజాలం తతస్తత్తు శరజాలేన మారిష।
వారయామాస పార్థస్య భీష్మః శాంతనవస్తదా ॥ 6-52-44(40830)
ఉభౌ పరమసంహృష్టావుభౌ యుద్ధాభినందినౌ ।
నిర్విశేషమయుధ్యేతాం కృతప్రతికృతైషిణౌ ॥ 6-52-45(40831)
భీష్మచాపవిముక్తాని శరజాలాని శంఘశః।
శీర్యమాణాన్యదృశ్యంత భిన్నాన్యర్జునసాయకైఃక ॥ 6-52-46(40832)
తథైవార్జునముక్తాని శరజాలాని సర్వశః ।
గాంగేయశరనున్నాని ప్రాపతంత మహీతలే ॥ 6-52-47(40833)
అర్జునః పంచవింశత్యా భీష్మమార్చ్ఛచ్ఛితైః శరైః ।
భీష్మోపి సమరే పార్థం వివ్యాధ నిశితైః శరైః । 6-52-48(40834)
అన్యోన్యస్య హయాన్విద్ధ్వా ధ్వజౌ చ సుమహాబలౌ ।
రథేషాం రథచక్రే చ చిక్రీడతురరిందమౌ ॥ 6-52-49(40835)
తతః క్రుద్ధో మహారాజ భీష్మః ప్రహరతాం వరః।
వాసుదేవం త్రిభిర్బాణైరాజఘాన స్తనాంతరే ॥ 6-52-50(40836)
భీష్మచాపచ్యుతైస్తైస్తు నిర్విద్ధో మధుసూదనః ।
విరరాజ రణే రాజన్సపుష్ప ఇవ కింశుకః ॥ 6-52-51(40837)
తతోఽర్జునో భృశం క్రుద్ధో నిర్విద్ధం ప్రేక్ష్య మాధవం ।
సారథిం కురువృద్ధస్య నిర్బిభేద శితైః శరైః ॥ 6-52-52(40838)
యతమానౌ తు తౌ వీరావన్యోన్యస్య వధం ప్రతి।
న శక్నుతాం తదాఽన్యోన్యమభిసంధాతుమాహవే ॥ 6-52-53(40839)
తౌ మండలాని చిత్రాణి గతత్ప్రత్యాగతాని చ।
అదర్శయేతాం బహుధా సూతసామర్థ్యలాఘవాత్ ॥ 6-52-54(40840)
అంతరం చ ప్రహారేషు తర్కయంతౌ పరస్పరం ।
రాజన్నంతరమార్గస్థౌ స్థితావాస్తాం ముహుర్ముహుః ॥ 6-52-55(40841)
ఉభౌ సింహరవోన్మిశ్రం శంఖశబ్దం చ చక్రతుః ।
తథైవ చాపనిర్ఘోషం చక్రతుస్తౌ మహారథౌ ॥ 6-52-56(40842)
తయోః శంఖనినాదేన రథనేమిస్వనేన చ।
దారితా సహసా భూమిశ్చకంపే చ ననాద చ ॥ 6-52-57(40843)
నోభయోరంతరం కశ్చిద్దదృశే భరతర్షభ ।
బలినౌ యుద్ధదుర్ధర్షావన్యోన్యసదృశావుభౌ ॥ 6-52-58(40844)
చిహ్నమాత్రేణ భీష్మం తు ప్రజజ్ఞుస్తత్ర కౌరవాః ।
తథా పాండుసుతాః పార్థం చిహ్నమాత్రేణ జజ్ఞిరేక ॥ 6-52-59(40845)
తయోర్నృవరయోర్దృష్ట్వా తాదృశం తం పరాక్రమం।
విస్కమయం సర్వభూతాని జగ్ముర్భారతసంయుగే ॥ 6-52-60(40846)
న తయోర్వివరం కశ్చిద్రణే పశ్యతి భారత।
ధర్మే స్థితస్య హి యథా న కశ్చిద్వృజినం క్వచిత్ ॥ 6-52-61(40847)
ఉభౌ చ శరజాలేన తావదృశ్యో బభూవతుః।
ప్రకాశౌ చ పునస్తూర్ణం బభూవతురుభౌ రణే॥ 6-52-62(40848)
తత్ర దేవాః సగంధర్వాశ్చారణాశ్చర్షిభిః సహ।
అన్యోన్యం ప్రత్యభాషంత తయోర్దృష్ట్వా పరాక్రమం ॥ 6-52-63(40849)
న శక్యౌ యుధి సంరబ్ధౌ జేతుమేతౌ కథంచన।
సదేవాసురగంధర్వైర్లోకైరపి మహారథౌ ॥ 6-52-64(40850)
ఆశ్చర్యభూతం లోకేషు యుద్ధమేతన్మహాద్భుతం ।
నైతాదృశాని యుద్ధాని భవిష్యంతి కథంచన ॥ 6-52-65(40851)
న హి శక్యో రణే జేతుం భీష్మః పార్థేన ధీమతా।
సధనుః సరథః సాశ్వః ప్రవపన్సాయకాన్రణే ॥ 6-52-66(40852)
తథైవ పాండవం యుద్ధే దేవైరపి దురాసదం ।
న విజేతుం రణే భీష్మ ఉత్సహేత ధనుర్ధరం ॥ 6-52-67(40853)
ఆలోకాదపి యుద్ధం హి సమమేతద్భవిష్యతి।
ఇతి స్మ వాచోఽశ్రూయంత ప్రోచ్చరంత్యకస్తతస్తతః।
గాంగేయార్జునయోః సంఖ్యే స్తవయుక్తా విశాంపతే ॥ 6-52-68(40854)
త్వదీయాస్తు తదా యోధాః పాండవేయాశ్చ భారత।
అన్యోన్యం సమరే జఘ్నుస్తయోస్తత్ర సమాగమే ॥ 6-52-69(40855)
శితధారైస్తథా స్వంగైర్విమలైశ్చ పరశ్వధైః ।
శరైరన్యైశ్చ బహుభిః సస్త్రైర్నానావిధైరపి ॥ 6-52-70(40856)
ఉభయోః సేనయోః శూరా న్యకృంతంత పరస్పరం ।
వర్తమానే తథా ఘోరే తస్మిన్యుద్ధే సుదారుణే।
ద్రోణపాంచాల్యయో రాజన్మహానాసీత్సమాగమః ॥ ॥ 6-52-71(40857)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి ద్వితీయదివసయుద్ధే ద్విపంచశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes
6-52-10 వ్యతికరో మేలకః। సమాగమ ఇత్యర్థః ॥
6-52-15 దృఢధన్వనా భీష్మేణ ॥
6-52-55 అంతరం ఛిద్రం। తర్కయంతౌ చింతయంతౌ।
అంతరమార్గస్థౌ ఛిద్రాన్వేషణపరౌ ॥
6-52-59 చిహ్నం ధ్వజః ॥
6-52-68 ఆలోకాత్ ఆసంసారస్థితేః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.